Pleśniawki jamy ustnej u dzieci i niemowląt – przyczyny, objawy i bezpieczne leczenie

Czym są pleśniawki jamy ustnej u dzieci i jak powstają?

Pleśniawki to infekcja grzybicza spowodowana nadmiernym namnażaniem się drożdżaków z rodzaju Candida, najczęściej gatunku Candida albicans. Grzyby Candida są stałymi "mieszkańcami" ludzkiego organizmu i w normalnych warunkach nie powodują żadnych problemów. Żyją na błonach śluzowych jamy ustnej, w przewodzie pokarmowym i na skórze, współtworząc naturalną florę bakteryjną. Problem pojawia się wtedy, gdy dochodzi do nadmiernego namnażania się tych mikroorganizmów – na przykład wskutek osłabienia odporności lub zaburzenia równowagi mikrobiologicznej.

Pleśniawki jamy ustnej u niemowląt i małych dzieci są zjawiskiem powszechnym. Ich obecność stwierdza się szczególnie często u wcześniaków oraz dzieci z niedojrzałym układem odpornościowym (mogą pojawić się już w 1. tygodniu życia). Grzyby rozwijają się na błonie śluzowej jamy ustnej, tworząc charakterystyczne białe naloty. Wnętrze jamy ustnej dziecka stanowi dla nich wyjątkowo sprzyjające środowisko: ciepłe, wilgotne i bogate w cukry z mleka.

Warto podkreślić, że pleśniawki najczęściej występują u niemowląt, jednak mogą pojawić się w każdym wieku – zarówno u starszych dzieci, jak i u dorosłych. 

Biały nalot przypominający zsiadłe mleko na języku, dziąsłach i podniebieniu

Objawem pleśniawek są białe lub kremowo-żółtawe plamy na błonie śluzowej jamy ustnej. Zwykle są zwarte i lekko wyniosłe, przez co przypominają skrzep zsiadłego mleka lub resztki twarogu przylepione do podniebienia. Mogą występować pojedynczo lub tworzyć większe skupiska – na języku, podniebieniu, na wewnętrznej stronie policzków, a nawet na dziąsłach. Niekiedy zmiany te otoczone są delikatną czerwoną obwódką, która świadczy o rozwijającym się stanie zapalnym.

Jak odróżnić pleśniawki u niemowlaka od resztek mleka po karmieniu?

Istnieje prosty sposób, by szybko i bezpiecznie sprawdzić w domowych warunkach, czy biały nalot to pleśniawki. Wystarczy delikatnie przetrzeć zmienione miejsce czystym, jałowym gazikiem zwilżonym przegotowaną wodą. Jeśli osad łatwo znika i pod nim widoczna jest  zdrowa tkanka, masz do czynienia wyłącznie z resztkami mleka.

Zupełnie inaczej sytuacja wygląda w przypadku pleśniawek. Grzybiczy, przylegający osad bardzo mocno trzyma się wilgotnego podłoża. Przy próbie jego mechanicznego usunięcia ujawnia się się zaczerwieniona tkanka śluzówki.

Czy pleśniawki bolą i powodują duży dyskomfort u malucha?

Pleśniawki powodują ból i wyraźny dyskomfort, choć natężenie tych dolegliwości różni się u poszczególnych dzieci. Zmiany na błonach śluzowych mogą wywoływać pieczenie i ból nasilający się podczas ssania, połykania czy gryzienia. U niemowląt objawia się to najczęściej niechęcią do ssania piersi lub smoczka, płaczliwością w trakcie karmienia piersią, ogólnym niepokojem i drażliwością, a niekiedy też pogorszoną jakością snu.

Przy rozległym zakażeniu wnętrze jamy ustnej może być tak podrażnione, że dziecko odmawia jedzenia – co może prowadzić do niedoborów pokarmowych i ogólnego osłabienia. Warto też pamiętać, że infekcja grzybicza może się rozprzestrzeniać na przewód pokarmowy, powodując dyskomfort jelitowy. Dlatego pleśniawki u niemowlaka wymagają leczenia – nawet jeśli wydają się niewielkie.

Co na pleśniawki u niemowlaka i starszego dziecka? 

Leczenie pleśniawek u dzieci powinno być zawsze skonsultowane z lekarzem. St. Lekarz zaleci terapię do stopnia zaawansowania zakażenia, wieku malucha i jego ogólnego stanu zdrowia.

Najczęściej stosowanym lekiem w przypadku pleśniawek u niemowląt i starszych dzieci jest nystatyna – lek przeciwgrzybiczy dostępny w aptece w postaci zawiesiny do stosowania miejscowego w jamie ustnej. Nystatyna działa bezpośrednio na grzyby z gatunku Candida, dzięki czemu hamuje ich wzrost i namnażanie. Preparat nanosi się na zmienione chorobowo miejsca po każdym posiłku. W cięższych przypadkach lub gdy leczenie miejscowe okazuje się niewystarczające, lekarz może zadecydować o wprowadzeniu doustnych leków przeciwgrzybiczych.

Równocześnie z leczeniem dziecka niezbędne jest leczenie matki karmiącej piersią – jeśli u niej też stwierdza się zakażenie grzybicze brodawek lub piersi.

Profilaktyka i higiena jamy ustnej dzieci – jak zapobiegać pleśniawkom?

Profilaktyka pleśniawek u dzieci opiera się na prawidłowej higienie jamy ustnej – zarówno u dziecka, jak i jego opiekunów.

U niemowląt, które jeszcze nie mają zębów, wnętrze jamy ustnej należy regularnie przecierać wilgotnym, jałowym gazikiem. Taka pielęgnacja usuwa resztki mleka i zapobiega namnażaniu grzybów w ciepłym, wilgotnym środowisku. Gdy pojawią się pierwsze ząbki, należy wprowadzić szczotkowanie zębów miękką szczoteczką i pastą do zębów dostosowaną do wieku dziecka.

Ważne jest też płukanie jamy ustnej u starszych dzieci, a także czyszczenie języka z zalegających resztek jedzenia. Nieprawidłowa higiena jamy ustnej stwarza środowisko sprzyjające infekcjom grzybiczym. Ponadto profilaktyka pleśniawek obejmuje też higienę przedmiotów, z którymi dziecko ma kontakt. Smoczki, gryzaki, butelki i zabawki powinny być regularnie myte i sterylizowane – zwłaszcza w pierwszych miesiącach życia, kiedy układ odpornościowy dziecka jest jeszcze niedojrzały. 

Odporność dziecka to kolejny filar profilaktyki pleśniawek. Karmienie piersią przez pierwsze miesiące życia dostarcza dziecku przeciwciał i wspiera naturalną florę jelitową. Zróżnicowana dieta bogata w warzywa, owoce i produkty fermentowane (jak jogurt naturalny) pomaga utrzymać prawidłowy skład mikrobioty. 

W przypadku matek karmiących piersią duże znaczenie ma higiena brodawek – powinny być myte ciepłą wodą po każdym karmieniu i dokładnie osuszane. Wilgotne brodawki stanowią doskonałe środowisko dla rozwoju grzybów.