Zęby mleczne - wszystko o uzębieniu mlecznym

Ząbkowanie to bolesny okres dla niemowląt i trudny czas dla rodziców, którzy czasami czują się bezradni. Jednak ten szczególny okres odgrywa ważną rolę w rozwoju mowy, nauce jedzenia oraz przygotowaniu miejsca dla stałych następców. Rozwiej wątpliwości dotyczące i higieny, kolejności wyrzynania i objawów ząbkowania.

Zaktualizowano dnia , zatwierdzone przez ekspertów medycznych.

Ile zębów mlecznych ma dziecko i jak są zbudowane?

Kompletne uzębienie mleczne składa się z 20 zębów mlecznych – po 10 w szczęce i żuchwie. W każdym łuku zębowym znajdują się: dwa siekacze przyśrodkowe, dwa siekacze boczne, dwa kły oraz cztery zęby trzonowe.

Budowa mleczaka jest podobna do zęba stałego, jednak zęby mleczne mają cieńszą warstwę szkliwa i zębiny, przez co są bardziej podatne na działanie kwasów i bakterii. 

Kiedy rosną zęby mleczne? Kalendarz i kolejność wyrzynania

Proces wyrzynania pierwszych zębów mlecznych rozpoczyna się zwykle około 6. miesiąca życia dziecka, choć granice normy są dość szerokie. U niektórych maluchów pierwszy ząbek pojawia się już w 4. miesiącu, u innych dopiero po ukończeniu roku [1]. 

Wyrzynanie przebiega w trzech etapach:

  • etap pierwszy (6–12 miesiąc życia) – wyrzynają się siekacze przyśrodkowe i boczne. Jako pierwsze pojawiają się dolne jedynki, potem górne siekacze przyśrodkowe, a następnie siekacze boczne;
  • etap drugi (12–20 miesiąc) – wyrzynają się pierwsze zęby trzonowe (12–16 miesiąc) i górne oraz kły dolne (16–20 miesiąc);
  • etap trzeci (20–30 miesiąc) – wyrzynają się drugie zęby trzonowe, zamykając komplet 20 mleczaków.

Około 2–3 roku życia dziecka kończy się mineralizacja tkanek twardych tych zębów. Kompletne uzębienie mleczne dziecko posiada zazwyczaj w okolicach 3. urodzin i utrzymuje je mniej więcej do 6. roku życia.

OC_BABY_TEETH_HAPPY_shutterstock_159583883

Objawy ząbkowania – jak rozpoznać, że pojawiają się pierwsze zęby?

Ząbkowanie to wymagający okres zarówno dla maluszka, jak i jego rodziców. Dziąsła stają się napięte i zaczerwienione, a dziecko płacze, ślini się bardziej niż zwykle i nieustannie coś gryzie. To klasyczne sygnały, że kolejny ząbek "jest w drodze".

Najczęstsze objawy ząbkowania u dzieci to:

  • zwiększona produkcja śliny,
  • wrażliwość dziąseł, zaczerwienienie i opuchlizna w miejscu wyrzynania,
  • rozdrażnienie, płaczliwość, problemy ze snem,
  • potrzeba gryzienia i żucia twardych przedmiotów,
  • lekkie podwyższenie temperatury ciała (do ok. 38°C).

Warto jednak odróżnić objawy typowe dla ząbkowania od objawów, które powinny wzbudzić niepokój. Wysoka gorączka, biegunka czy wyraźna apatia to sygnały, które powinny skłonić rodziców do wizyty u pediatry.

oc_baby_bottle_smile_shutterstock_1187290291

Łagodzenie objawów ząbkowania – jak pomóc dziecku w trudnym czasie?

Jednym ze sposobów łagodzenia objawów ząbkowania jest delikatny masaż dziąseł za pomocą czystego palca lub specjalnej silikonowej szczoteczki zakładanej na palec. Zimno działa kojąco, dlatego warto podawać dziecku schłodzone (ale nie zamrożone!) gryzaki wypełnione wodą. Niska temperatura obkurcza naczynia krwionośne, co zmniejsza obrzęk i redukuje wrażliwość dziąseł.

W aptekach dostępne są również specjalne żele na ząbkowanie, które działają łagodząco. Jeśli ból jest bardzo silny i utrudnia dziecku odpoczynek, po konsultacji z pediatrą można rozważyć podanie leku przeciwbólowego na bazie paracetamolu lub ibuprofenu w dawce odpowiedniej do masy ciała. Pamiętaj też, że bliskość rodzica i cierpliwość są w tym okresie równie ważne jak leki.

Kiedy wypadają zęby mleczne? Kolejność wypadania

Wypadanie zębów mlecznych u większości dzieci zaczyna się między 6. a 7. rokiem życia. Mleczaki wypadają mniej więcej w tej samej kolejności, w jakiej się pojawiły. 

Dziecko jako pierwsze "gubi" dolne siekacze, czyli dolne jedynki. Następnie przychodzi czas na górne jedynki i dwójki. Między 9. a 12. rokiem życia następuje wymiana kłów oraz pierwszych i drugich trzonowców mlecznych. Cały proces jest długotrwały i może zakończyć się w  12., a nawet w 13. roku życia. 

Przed wypadnięciem mleczaka korzeń zęba mlecznego ulega stopniowej resorpcji – czyli zanika pod wpływem nacisku ze strony rosnącego zęba stałego. To naturalne zjawisko sprawia, że ząb staje się coraz bardziej ruchomy i w końcu wysuwa się samoczynnie lub przy minimalnym wysiłku.

Czy wszystkie zęby mleczne wypadają?

W prawidłowym procesie rozwoju uzębienia wszystkie 20 zębów mlecznych jest stopniowo zastępowanych przez zęby stałe. Zdarza się jednak, że jeden lub kilka mleczaków pozostaje w łuku zębowym znacznie dłużej, niż powinno. Bywa to spowodowane brakiem zawiązka zęba stałego  (tzw. hipodoncja) lub jego nieprawidłowym ustawieniem.

Jeśli mleczak wciąż tkwi w łuku, gdy jego stały następca już wyrasta, może dochodzić do nieprawidłowego ustawienia nowego zęba i konieczna bywa interwencja ortodontyczna lub stomatologiczna.

Zęby mleczne a zęby stałe – dlaczego zdrowie mleczaków ma znaczenie?

Stan mleczaków ma bezpośredni wpływ na zdrowie i ułożenie zębów stałych. Dlaczego?

Korzenie mleczaków sąsiadują bezpośrednio z zawiązkami zębów stałych. Gdy w mleczaku rozwija się infekcja – na przykład na skutek głębokiej próchnicy – bakterie mogą przeniknąć do tkanek okalających zawiązek i uszkodzić formujący się stały ząb. Dlatego zdrowie jamy ustnej zależy od tego, jak dbasz o mleczaki już od pierwszych miesięcy życia dziecka.

Zęby mleczne utrzymują miejsce w łuku dla przyszłych zębów stałych. Gdy mleczak zostanie usunięty zbyt wcześnie (czego powodem może być próchnica u dziecka), sąsiednie zęby przesuwają się w jamie ustnej dziecka ku powstałej luce. Może to prowadzić do stłoczeń, wad zgryzu i konieczności długiego leczenia ortodontycznego.

Pielęgnacja i higiena – jak dbać o zęby mleczne, by uniknąć próchnicy?

Aby Twoje dziecko miało zdrowe zęby, o higienę jego jamy ustnej należy dbać jeszcze przed pojawieniem się pierwszego ząbka. Dziąsła niemowlęcia warto przemywać gazikiem nasączonym przegotowaną wodą. Gdy tylko pojawi się pierwszy ząbek, należy zacząć szczotkować zęby dwa razy dziennie, używając do tego miękkiej szczoteczki dostosowanej do wieku dziecka oraz pasty z odpowiednią ilością fluoru.

Zaniedbanie higieny mlecznych zębów prowadzi do szybkiego gromadzenia się płytki nazębnej. Ponieważ mleczaki mają cieńsze szkliwo, próchnica postępuje u dzieci błyskawicznie. Ważne jest, aby rodzice pomagali dzieciom szczotkować zęby co najmniej do 8. roku życia, ponieważ maluchy nie mają jeszcze dostatecznie rozwiniętej sprawności manualnej dłoni. Natomiast regularne wizyty w gabinecie stomatologicznym pozwolą na wczesne wykrycie ubytków i oswojenie dziecka z dentystą. 

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o zęby mleczne

Ile jest mleczaków?

Dziecko ma łącznie 20 zębów mlecznych – po 10 w górnym i dolnym łuku.

Po jakim czasie od wypadnięcia mleczaków rosną zęby stałe?

Stałe zęby zazwyczaj wyrzynają się wkrótce po wypadnięciu mleczaka – często w ciągu od kilku tygodni do kilku miesięcy.

Czy zęby mleczne bolą?

Mleczne zęby dziecka są unerwione i ukrwione, dlatego reagują na bodźce bólowe  tak samo jak zęby stałe.

Do kiedy wypadają zęby mleczne?

Uwiększości dzieci wymiana zębów mlecznych kończy się między 11. a 13. rokiem życia, gdy wypadają ostatnie mleczaki.

Czy usuwać zęby mleczne z próchnicą?

Ekstrakcja to ostateczność. Zawsze warto leczyć zęby mleczne, aby utrzymać miejsce dla zębów stałych. Jeśli jednak stan zapalny zagraża zawiązkowi zęba stałego lub zdrowiu ogólnemu, lekarz może zalecić, by usunąć zęby mleczne.

Czy mleczaki mają korzenie i są unerwione?

Każdy mleczak ma korzenie oraz miazgę, w której znajdują się nerwy i naczynia krwionośne.

Czy potrzebujesz więcej informacji na temat zdrowia zębów Twojego dziecka?