Choroba przyzębia - paradontoza

Rozpoznawanie choroby dziąseł

Choroba przyzębia

Kamień nazębny i płytka nazębna

Ochrona dziąseł

Zapalenie dziąseł

OC_DENTIST_PATIENT_WOMAN_ADOBESTOCK_2019_45675

Choroba przyzębia - paradontoza

Paradontoza to przewlekła choroba zapalna przyzębia, która według danych Światowej Organizacji Zdrowia prowadzi do utraty jednego lub więcej zębów u co piątej osoby w średnim wieku [1]. Czy można jej zapobiec? Jak rozpoznać objawy zapalenia przyzębia odpowiednio wcześnie? I co zrobić, gdy choroba już się rozwinie? Wyjaśniamy.

Zdrowie dziąseł

Czym jest choroba przyzębia?

Choroba przyzębia to kolejny etap zapalenia dziąseł. Jest to choroba zapalna pochodzenia zakaźnego, która obejmuje tkankę przyzębia, a zwłaszcza dziąsła i kości wyrostka zębodołowego, do których przytwierdzone są zęby.

Przyzębie składa się z części powierzchniowej (obejmującej przyczep nabłonkowy i dziąsło) oraz głębokiej (obejmującej cement, więzadło i kość wyrostka zębodołowego). Kiedy bakterie niszczą przyczep nabłonkowy, który jest anatomicznym spoiwem łączącym dziąsło i ząb, usuwają uszczelnienie między nimi.

Objawy paradontozy - kiedy udać się do dentysty?

Choroba przyzębia rozwija się powoli i podstępnie. W początkowych fazach może nie dawać wyraźnych objawów, które skłoniłyby do wizyty w gabinecie dentystycznym. Wczesne rozpoznanie choroby dziąseł znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie i pozwala uniknąć poważnych problemów ze zdrowiem jamy ustnej.

Dowiedz się więcej

Wczesne sygnały: zaczerwienienie dziąseł i krwawienie przy szczotkowaniu

Zaczerwienienie dziąseł to jeden z pierwszych objawów rozwijającego się stanu zapalnego. Tkanka staje się ciemniejsza, nabiera intensywniejszej barwy i może być lekko opuchnięta. Często towarzyszy temu zwiększona wrażliwość na dotyk. Podczas szczotkowania zębów lub używania nici dentystycznych możesz zauważyć różowe ślady na szczoteczce lub w plwocinie. Takie krwawienie dziąseł nigdy nie powinno być traktowane jako norma.

Objawy zaawansowane: recesja dziąseł, kieszonki i ropnie

Recesja dziąseł to widoczne cofanie się linii dziąseł, które sprawia, że zęby wydają się dłuższe. Odsłonięcie szyjek zębowych prowadzi do zwiększonej wrażliwości zębów na zimno, ciepło i słodycze. Może też powodować ból podczas jedzenia niektórych pokarmów.

Z kolei kieszonki dziąsłowe powstają, gdy tkanka dziąsła odsuwa się od zęba, tworząc przestrzeń wypełnioną bakteriami i resztkami pokarmowymi. W zdrowych dziąsłach głębokość rowka dziąsłowego nie przekracza trzech milimetrów. Przy paradontozie kieszonki mogą sięgać nawet kilkunastu milimetrów, a im głębsze, tym trudniej je oczyścić podczas codziennej higieny i tym większe staje się ryzyko postępu choroby.

W zaawansowanych stadiach choroby przyzębia mogą pojawić się ropnie przyzębne. To bolesne, wypełnione ropą zmiany powstające w kieszonce dziąsłowej lub głębiej w tkankach. Ropień powoduje silny ból, obrzęk i zaczerwienienie okolicy zajętego zęba. Może mu towarzyszyć gorączka i ogólne złe samopoczucie. Taka sytuacja wymaga pilnej interwencji stomatologa.

Rozchwianie zębów

Rozchwianie zębów to jeden z najbardziej alarmujących objawów paradontozy. Świadczy o znacznej utracie kości wyrostka zębodołowego, czyli struktury, w której zakotwiczone są korzenie zębów. Zwiększona ruchomość zębów utrudnia gryzienie i może prowadzić do zmian w zgryzie. W skrajnych przypadkach konieczne może być usunięcie zajętych zębów i zastosowanie uzupełnień protetycznych.

Czynniki ryzyka: co sprzyja rozwojowi paradontozy?

Jednym z czynników ryzyka paradontozy jest nieprawidłowe szczotkowanie zębów i brak nitkowania. Prowadzić to może do odkładania się kamienia nazębnego, który drażni dziąsła. Jednak chorobie przyzębia sprzyja również palenie tytoniu. Palacze są znacznie bardziej narażeni na rozwój choroby, a leczenie u nich przebiega trudniej i z gorszymi rokowaniami.

Dowiedz się więcej

Do innych istotnych czynników ryzyka paradontozy należą również:

choroby ogólnoustrojowe – np.cukrzyca i zaburzenia hormonalne;
stres – długotrwałe napięcie nerwowe zmniejsza odporność, co sprzyja infekcjom np. bakteryjnym;
czynniki genetyczne –w tym przypadku choroba rozwija się mimo prawidłowej higieny jamy ustnej;
niewłaściwa dieta –uboga w witaminy i minerały, a bogata w cukry proste, które sprzyjają namnażaniu się bakterii.

Jak dochodzi do rozwoju paradontozy? Stadia choroby

W początkowej fazie choroby bakterie (np. Porphyromonas gingivalis) kolonizują powierzchnię zębów, współtworząc na nich biofilm. Organizm, chcąc się bronić, wysyła na miejsce "wojowników" – komórki układu odpornościowego, głównie neutrofile i makrofagi. To naturalna odpowiedź zapalna. Neutrofile uwalniają silne substancje, by zniszczyć bakterie. Niestety, w przypadku choroby przyzębia ten mechanizm obronny staje się bronią obosieczną.

Dowiedz się więcej

Substancje wytwarzane przez komórki odpornościowe, których zadaniem jest zabicie bakterii, niszczą również własne tkanki – dziąsła i więzadła ozębnej. Dochodzi do uszkodzenia kolagenu, a następnie do utraty kości wyrostka zębodołowego. Sprawia to, że ząb traci oparcie.

Rozwój paradontozy i stopień jej zaawansowania klasyfikuje się w 4 stadiach:

I – zapalenie dziąseł;
II - wczesne zapalenie przyzębia - kiedy kieszonki dziąsłowe mają do 3 mm;
III - umiarkowane zapalenie przyzębia - kiedy kieszonki dziąsłowe mają do 6 mm;
IV – zaawansowane zapalenie przyzębia – kiedy kieszonki dziąsłowe mają powyżej 6 mm.

Co robić w przypadku choroby przyzębia? Metody leczenia

Wybór terapii w przypadku paradontozy zależy od stopnia zaawansowania zmian. Leczenie choroby przyzębia może obejmować:

leczenie niechirurgiczne –w tym skaling (usuwanie kamienia) oraz root planing, czyli wygładzanie powierzchni korzeni. Zabieg ten, wykonywany często w znieczuleniu, pozwala usunąć bakterie z głębokich kieszonek i stworzyć warunki do gojenia się przyczepu dziąsłowego;
antybiotykoterapia – w niektórych przypadkach, zwłaszcza przy agresywnym przebiegu choroby, lekarz może zalecić pacjentowi przyjmowanie antybiotyków. Należy jednak pamiętać, że same leki nie wyleczą paradontozy – są jedynie wspomaganiem terapii "mechanicznej";
leczenie chirurgiczne –tochirurgiczne oczyszczenie korzeni (kiretaż otwarty) lub zabiegi regeneracyjne.

Jak prawidłowo szczotkować zęby przy zapaleniu przyzębia?

Przy zapaleniu przyzębia zaleca się szczoteczki o miękkim włosiu, które skutecznie usuwają płytkę nazębną, nie drażniąc przy tym dziąseł. Twarde włosie może powodować mikrourazy i przyspieszać recesję dziąseł.

Szczoteczkę należy ustawić pod kątem około czterdziestu pięciu stopni do linii dziąseł. Wykonywane nią ruchy powinny być krótkie i delikatne, skierowane od dziąsła ku koronie zęba. Należy unikać agresywnego, poziomego szorowania, które może uszkadzać miękkie tkanki.

Szczotkowanie powinno trwać minimum dwie minuty i obejmować wszystkie powierzchnie zębów – zewnętrzne, wewnętrzne i żujące. Szczególną uwagę warto poświęcić obszarom przy linii dziąseł, gdzie najczęściej gromadzi się płytka nazębna.

Ponadto niezbędnym elementem codziennej higieny jamy ustnej w przebiegu paradontozy jest czyszczenie przestrzeni międzyzębowych za pomocą nici dentystycznych lub szczoteczek międzyzębowych. Te wąskie zakamarki są niedostępne dla zwykłej szczoteczki, a jednocześnie stanowią ulubione miejsce gromadzenia się bakterii.

Jak przywrócić zdrowie jamy ustnej? Profilaktyka

Choroby przyzębia można uniknąć w stosunkowo łatwy sposób. Ważne są przy tym zarówno prawidłowa rutyna higienizacyjna, jak i współpraca ze stomatologiem.

Profesjonalne czyszczenie i usuwanie kamienia

Nawet przy najbardziej starannej higienie jamy ustnej pewna ilość płytki nazębnej pozostaje w trudno dostępnych miejscach. Z czasem mineralizuje się ona i twardnieje, tworząc kamień nazębny, którego nie można usunąć samodzielnie.

Usuwanie kamienia nazębnego, czyli scaling, wykonuje się za pomocą instrumentów ultradźwiękowych lub ręcznych skrobaczek. Natomiast piaskowanie to dodatkowa procedura polegająca na oczyszczeniu powierzchni zębów strumieniem cząstek drobnego kruszywa – pod ciśnieniem. Zabieg ten skutecznie usuwa przebarwienia oraz miękką płytkę z przestrzeni międzyzębowych i okolic przydziąsłowych. Po piaskowaniu zęby są gładsze, co utrudnia odkładanie się płytki nazębnej.

Codzienna higiena

Zęby należy szczotkować minimum dwa razy dziennie, każdorazowo przez 2 minuty – rano po śniadaniu i wieczorem przed snem. Nić dentystyczna lub szczoteczki międzyzębowe powinny być używane przynajmniej raz dziennie. Ponadto dobór odpowiednich produktów do higieny jamy ustnej może wspierać zdrowie dziąseł. Należą do nich pasty z fluorem i płyny do płukania jamy ustnej ze składnikami wspomagającym zwalczanie bakterii.

Rola regularnych wizyt kontrolnych

Regularne wizyty kontrolne pozwalają monitorować skuteczność codziennej higieny. Stomatolog lub higienistka mogą wskazać miejsca, które wymagają lepszego oczyszczania i zaproponować modyfikacje techniki szczotkowania. Ta informacja zwrotna jest niezwykle cenna dla utrzymania zdrowia przyzębia.

Czy wiesz, że...

Czy jesteś ekspertem w dziedzinie higieny jamy ustnej?

W przeciwieństwie do próchnicy, która szybko zaczyna powodować ból, paradontoza w większości wypadków nie objawia się wrażliwością czy bólem. Najbardziej charakterystyczne objawy paradontozy to zaczerwienione i krwawiące dziąsła, odsłonięte szyjki, zwiększone przestrzenie międzyzębowe i nieświeży oddech.

Bakterie odpowiedzialne za paradontozę żywią się cukrami zawartymi w naszym pożywieniu: należy zatem ograniczyć spożycie produktów zawierających cukier, także napojów, aby nie przyczyniać się do namnażania patogenów biorących udział w chorobach przyzębia.

Początek zapalenia przyzębia nie jest związany z wiekiem, ale z niewłaściwą higieną jamy ustnej i rozwojem zapalenia dziąseł. Osoby starsze są jednak bardziej narażone na rozwój chorób przyzębia, ponieważ w ich przypadku tkanki przyzębia stają się bardziej delikatne i mniej zdolne do pełnienia roli ochronnej, a także dlatego, że dłużej są narażone na działanie płytki nazębnej.

Nie ma jednej bakterii, która wywołuje chorobę przyzębia. Jak to zwykle w przyrodzie bywa, sytuacja jest bardziej złożona. Choroba przyzębia związana jest z zaburzeniem równowagi flory bakteryjnej, która sprzyja rozwojowi bardziej agresywnych bakterii, które są szkodliwe dla tkanek.

Sama choroba przyzębia nie jest zaraźliwa, ale ponieważ jest spowodowana nadmiernym rozwojem bakterii, z których część może pochodzić spoza organizmu, może być przenoszona przez ślinę – na przykład przez używanie wspólnych sztućców lub szczoteczki do zębów.

Choroba przyzębia – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy choroba przyzębia jest uleczalna?

Paradontoza z utratą kości wyrostka zębodołowego jest chorobą przewlekłą, którą można kontrolować, ale nie całkowicie wyleczyć. Zniszczona kość nie regeneruje się samoistnie, choć nowoczesne techniki chirurgiczne mogą częściowo przywrócić utracone struktury.

W jakim wieku rozwija się paradontoza?

Parodontoza może rozwinąć się już u nastolatka - jest to tzw. paradontoza młodzieńcza. Jednak najczęściej dotyka pacjentów po 35. roku życia i w średnim wieku.

Czy choroba przyzębia może prowadzić do utraty zębów?

Nieleczona choroba przyzębia jest jedną z głównych przyczyn utraty zębów u dorosłych. W zaawansowanych stadiach dochodzi do znacznej utraty kości wyrostka zębodołowego, co prowadzi do rozchwiania i ostatecznie wypadnięcia lub konieczności usunięcia zajętych zębów.

Choroba przyzębia – jakich pokarmów należy unikać?

Cukry proste i przetworzone węglowodany sprzyjają namnażaniu się bakterii w jamie ustnej. Słodycze, słodzone napoje i pieczywo z białej mąki dostarczają pożywki dla drobnoustrojów odpowiedzialnych za rozwój stanu zapalnego. Ograniczenie tych produktów wspiera zdrowie zarówno dziąseł, jak i zębów.

Czy paradontoza jest zaraźliwa?

Bakterie wywołujące choroby przyzębia mogą być przekazywane między ludźmi. Do transmisji dochodzi najczęściej przez ślinę, np. podczas pocałunków, używania tych samych sztućców czy szczoteczki do zębów. Oczywiście sama obecność bakterii nie oznacza automatycznie zachorowania – kluczowa jest tu podatność osobnicza i odporność organizmu na drobnoustroje.