Leczenie suchości w jamie ustnej (kserostomii)

Kserostomia to medyczna nazwa suchości w jamie ustnej. Szczególnie uciążliwa w życiu codziennym jest hiposaliwacja (zmniejszone wydzielanie śliny przez gruczoły ślinowe) lub asjalia (całkowity brak wydzielania śliny). Aby leczyć kserostomię, należy ją najpierw zdiagnozować i poznać jej przyczyny.

Jak rozpoznać kserostomię?

Diagnoza kserostomii przebiega w trzech etapach: 

• wywiad medyczny. Pacjent proszony jest o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: „Czy w ciągu ostatnich 3 miesięcy występowało u Ciebie uczucie suchości w jamie ustnej?”, „Czy podczas jedzenia lub mówienia występuje u Ciebie uczucie suchości w jamie ustnej?”, „Czy masz trudności z przełykaniem niektórych pokarmów?”.
• badanie jamy ustnej. Należy ocenić wpływ suchości jamy ustnej na ślinę (czy jest rzadka, ciągnąca się, gęsta, czy w ogóle jest wydzielana), na błony śluzowe (czy są zaczerwienione, suche), na język (czy jest zwiotczały, błyszczący), na kąciki ust (czy są popękane).
• obiektywny test na deficyt śliny. Lekarz kładzie kostkę cukru na języku. Czas, w jakim się rozpuszcza, jest obiektywnym wskaźnikiem zmniejszenia wydzielania śliny.

Co powoduje kserostomię?

Przyczyny kserostomii są następujące:

• jatrogenne, czyli wywołane przez leki. Ponieważ 80% leków powoduje uczucie suchości w jamie ustnej, leczenie farmakologiczne jest często przyczyną kserostomii. Kserostomię może wywołać także radioterapia odcinka szyjno-twarzowego, przeprowadzana w ramach leczenia nowotworów laryngologicznych.
• niejatrogenne. Suchość w jamie ustnej jest wynikiem choroby autoimmunologicznej, infekcji wirusowej, depresji, odwodnienia, cukrzycy typu 2 lub powikłań po przeszczepie szpiku kostnego.

Jakie są cele leczenia kserostomii?

Leczenie pacjenta cierpiącego na kserostomię wiąże się z kilkoma celami:

• łagodzenie objawów suchości w jamie ustnej w celu poprawy jakości życia pacjenta.
• zapobieganie powikłaniom (zwłaszcza bakteryjnym i grzybiczym) oraz leczenie zmian w jamie ustnej spowodowanych kserostomią.
• w miarę możliwości leczenie przyczyny hiposaliwacji, tak aby ślinianki mogły ponownie wydzielać ślinę.
• Ma to na celu pobudzenie wydzielania śliny, jeśli gruczoły ślinowe nie zostały nieodwracalnie uszkodzone.

Leczenie polega na stosowaniu ogólnych środków mających na celu wyeliminowanie, w miarę możliwości, przyczyn kserostomii i jej skutków (zmiana leczenia farmakologicznego, leczenie patologii powodującej suchość w jamie ustnej, higiena i kontrola jamy ustnej i kontrola, dieta). Można również zalecić leczenie objawów kserostomii w celu stymulacji ślinianek, gdy są one jeszcze sprawne.